ΝΥ , Καλοκαίρι 2008- Πρώτα συμπεράσματα (1)

Λίγη ώρα προτού κλείσω τη βαλίτσα μου για την επικείμενη επιστροφή μου στην Γηραιά Ηπειρο και έχοντας γνώση οτι κάποια συμπεράσματα από την εδώ παραμονή μου θα αργήσουν να προκύψουν , μπορώ να καταγράψω τα πρώτα συμπεράσματα από την εμπειρία μου.
Το πρώτο που μου έρχεται στο νού είναι οτι εδώ είναι όλα διαφορετικά.Η Ευρώπη και η Αμερική είναι εντελώς διαφορετικές αν και αμφότερες με σημαντική δημοκρατική και φιλελεύθερη παράδοση ως οι δύο σημαντικότερες συνιστώσες αυτού που αποκαλούμε «δυτικό πολιτισμό».Είναι πολύ δύσκολο για κάποιον που έχει ζήσει στην Ευρώπη και δεν βρίσκεται σε πολύ νεαρή ηλικία να μπορέσει να προσαρμοστεί στον αμερικανικό τρόπο ζωής.Βασισμένος στην αυτενέργεια , την ατομική πρωτοβουλία αλλά και τον αμείλικτο ανταγωνισμό και τον ατομισμό που συνεπάγεται ο προηγούμενος , ο αμερικανικός τρόπος ζωής είναι πολύ μακριά από το κράτος προνοίας , την κοινωνική αλληλεγγύη , την –εστω σχετική – εργασιακή και κοινωνική ασφάλεια με τις οποίες γαλουχείται ο μέσος Ευρωπαίος , ακόμη και σε μια χώρα όπως η πατρίδα μας η οποία δεν έχει υιοθετήσει πλήρως τα τυπικά κοινωνικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της Ευρωπαικής Ενωσης , που είναι η κατεξοχήν έκφανση δυτικοευρωπαικής πολιτικής σκέψης και θεώρησης.
Οι διαφορές αυτές επιφέρουν τεράστιες αλλαγές και στη σύνθεση του κοινωνικού ιστού.Στην Αμερική κοινωνικός ιστός όπως τον εννοούμε στην ευρωπαική σκέψη δεν υπάρχει.Υπάρχουν συσπειρώσεις με έντονα τοπικά και τοπικιστικά χαρακτηριστικά που βρίσκονται πίσω από ο,τιδήποτε άπτεται του λεγόμενου κοινωνικού αλλά και δημόσιου τομέα.Η εκπαίδευση , η συγκοινωνία , ο πολιτισμός βρίσκονται εξ ολοκλήρου στα χέρια τοπικών φορέων και αρχόντων με το ομοσπονδιακό κράτος να παίζει το ρόλο παρατηρητή στην καλύτερη των περιπτώσεων , περιορίζοντας το ρόλο του στην εποπτεία της αγοράς και την υπεράσπιση στρατηγικών ή εθνικών συμφερόντων τόσο στο εσωτερικό της χώρας αλλά και στο εξωτερικό.
Το δεύτερο συμπέρασμα είναι οτι η Αμερική βρίσκεται σε πολύ βαθιά κρίση, η οικονομική πλευρά της οποίας είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου.Είναι μια κρίση που αφορά στο ρόλο της ως κινητήριας δύναμης της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης αλλά και μια κρίση ταυτότητας , μια κρίση αξιακή που σχετίζεται με την εξασφάλιση της ηγεμονίας σε έναν κόσμο που αλλάζει.Είναι επίσης μια βαθιά εσωτερική κρίση με τις ανισότητες να έχουν ξεπεράσει τα τελευταία χρόνια κάθε προηγούμενο και να απειλούν να διαρρήξουν τον ήδη χαλαρό κοινωνικό – καλύτερα «εθνικό» αφού οι ίδιοι αυτοπροσδιορίζονται ως έθνος (nation) – ιστό. Εχοντας πάντα ως κίνητρο να κατισχύσουν των αντιπάλων τους – πραγματικών ή κατασκευασμένων – οι Αμερικανοί δεν βρίσκουν τρόπο να συντηρήσουν το μοντέλο ανάπτυξης που τους επέτρεψε να κυριαρχήσουν παγκοσμίως , μέσα από την κούρσα των εξοπλισμών , τη χρηματοδότηση στρατιωτικών και ιατρικών ερευνών και την εύκολη εξασφάλιση κοινωνικής συναίνεσης απέναντι στην κοινή εξωτερική απειλή.Οντας απίστευτα ανταγωνιστικοί , δεν βρίσκουν τώρα το κίνητρο να προχωρήσουν γιατί τους λείπει ο αντίπαλος.Γι’αυτό το λόγο ακόμη και σήμερα εν έτει 2008 ο δημόσιος λόγος περιορίζεται σε μια μανιχαιστική θεώρηση των πραγμάτων με τους δύο προεδρικούς υποψηφίους να πλειοδοτούν σε πολιτικές καταστολής και περιφρούρησης τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό , το δε Ομπάμα να μιλά ακόμη και για αύξηση του αριθμού των Αμερικανών στρατιωτών στο εξωτερικό φυσικά με την ανάλογη οικονομική επιβάρυνση.
Η άλλη όψη του μοντέλου αναπτυξης και κοινωνικής οργάνωσης που ακολουθήθηκε είναι ο υπερκαταναλωτισμός.Η ευημερία στηρίχτηκε τόσα χρόνια στην αύξηση της κατανάλωσης μέσα από την αύξηση της ζήτησης.Για το μέσο Αμερικανό καταναλωτή που έχει μάθει να μη λογαριάζει τις συνέπειες της στάσης του – οικονομικές , κοινωνικές και πάνω από όλα οικολογικές – η περίοδος που διέρχεται τώρα η Αμερική είναι μια πρωτόγνωρη εμπειρία αφού τα νοικοκυριά αυτοπεριορίζονται και δειλά έστω αρχίζει ένα κύμα κριτικής της σπατάλης ενέργειας και πόρων που υπήρξε ο ακρογωνιαίος λίθος της οικονομικής ανάπτυξης αλλά και ο μηχανισμός που επέτρεπε στους Αμερικανούς τόσα χρόνια να ζούν σε βάρος πολλές φορές όλων των υπολοίπων.
Το τρίτο συμπέρασμα είναι οτι η Αμερική του σήμερα είναι μια χλωμή ανάμνηση της υπερδύναμης που κάποτε υπήρξε.Θυμίζει λίγο και την κατάσταση στην ελληνική πολιτική σκηνή όπου μια αδύναμη , γερασμένη κυβέρνηση χωρίς έμπνευση και κατεύθυνση επιπλέει πολιτικά ελλείψει υπολογίσιμου αντιπάλου αφού η αξιωματική αντιπολίτευση βρίσκεται είναι σε ακόμη χειρότερη παρακμή.Η έλλειψη αντιπάλου είναι αυτή που επιτρέπει στην Αμερική να επιπλέει αν και καταπώς φαίνεται οι καινούριες δυνάμεις που προέκυψαν στο παγκόσμιο γεωπολιτικό προσκήνιο αργά αλλά σταθερά ανεβαίνουν.
Σε αμερικανικά έντυπα γίνεται πολύς λόγος για την έλλειψη κοινωνικής κινητικότητας και την παγίωση των ανισοτήτων μετά την πανθομολογούμενη κατάρρευση του Αμερικανικού ονείρου.Δεν είναι λίγοι εκείνοι που βλέπουν για πρώτη φορά την πολιτική τάξη να παίρνει αποστάσεις από τα συμφέροντα του έθνους και να λειτουργεί ως μια κλειστή κάστα που πράττει με αποκλειστικό γνώμονα την εξασφάλιση των στενών συντεχνιακών συμφερόντων της. Η κριτική απέναντι στο δικομματισμό είναι πολύ σφοδρή και έρχεται από τα χείλη ανθρώπων που φαντάζουν αρκετά «βολεμένοι του συστήματος» , ενώ η λύση ενός τρίτου κόμματος φαντάζει πιο ρεαλιστική από ποτέ άλλοτε.Δε συμβαίνουν λοιπόν κάποια πράγματα μόνο στη χώρα μας όπου οι διαπρύσιοι κήρυκες της απαλλαγής από το διεφθαρμένο εγχώριο πολιτικό σύστημα είναι σεσημασμένοι και στην πραγματικότητα παζαρεύουν μερικά ψίχουλα από το τραπέζι του δικομματισμού.Εδώ όμως η κριτική ασκείται πάντα μέσα στα πλαίσια του υπάρχοντος πολιτικού συστήματος και ηγήτορες της αλλαγής είναι οι θεοποιημένοι στα μάτια του μέσου Αμερικανού καθηγητές στα μεγάλα πανεπιστήμια .
Κατά τα άλλα δε γίνεται καθόλου κουβέντα για την κατάργηση της οπλοκατοχής , την δημιουργία ενός καθολικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης – οι ανασφάλιστοι μπορεί και να πεθάνουν στο δρόμο αν είναι άτυχοι – τα δικαιώματα των μεταναστών , των ομοφυλοφίλων . Πολιτικά η Αμερικανική πολιτική σκηνή με όλες τις ιδιαιτερότητές της φυσικά ακόμη και στις θεωρούμενες αριστερές (liberal , δηλαδή φιλελεύθερες , ό όρος εδώ με διαφορετική σημασία) εκφάνσεις της σε μια κλίμακα Δεξιάς-Αριστεράς από 1- 10 (με 1 την Ακρα Δεξιά και 10 ας πούμε την Ακρα Αριστερά ) βρίσκεται μεταξύ 2 και 3 . Ακόμη και η κυβερνώσα στην χώρα μας παράταξη- αν και ανομοιογενής- θα έπαιρνε 2,5 για την εθνικοπατριωτική της συνιστώσα , 3 για τη λαική και 4,5 για τη φιλελεύθερη .Ο καθένας λοιπόν μπορεί να βγάλει τα συμπεράσματά του.
Θα συνεχίσω στα επόμενα με θέματα πιο προσωπικά , πιο ανθρώπινα από την παραμονή μου εδώ.